KRIPTOGRAFIK PROTOKOLLAR VA ULARNING AXBOROT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDAGI O‘RNI
Keywords:
Kalit so‘zlar: kriptografik protokol, axborot xavfsizligi, maxfiylik, yaxlitlik, autentifikatsiya, simmetrik va asimmetrik shifrlash, raqamli imzo, zaifliklar tahlili, sun’iy intellekt, Machine Learning, Deep Learning.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada zamonaviy raqamli makonda axborot xavfsizligining poydevori hisoblangan kriptografik protokollarning nazariy-uslubiy asoslari va funksional arxitekturasi chuqur tahlil qilingan. Tadqiqot davomida shifrlash, autentifikatsiya, butunlikni saqlash va inkor etilmaslik kabi xavfsizlik mexanizmlarining ishlash tamoyillari hamda ularning TLS, IPsec, SSH, PGP protokollari misolidagi amaliy tatbiqi yoritilgan. Shuningdek, simmetrik va asimmetrik tizimlardagi matematik hamda implementatsion zaifliklar tasniflanib, an’anaviy tahlil usullarining cheklanganligi va bu borada sun’iy intellekt (Machine Learning) usullarini qo‘llashning ilmiy zarurati asoslab berilgan.
References
Stallings, W. (2022). Cryptography and Network Security: Principles and Practice (8th ed.). Pearson Education.
Kriptografiya va tarmoq xavfsizligining asosiy tamoyillari, protokollar va amaliy qo‘llanilishi.
Bishop, M. (2019). Introduction to Computer Security (2nd ed.). Addison-Wesley.
Kompyuter xavfsizligining fundamental tushunchalari, autentifikatsiya, avtorizatsiya va himoya mexanizmlari.
Goodfellow, I., Bengio, Y., & Courville, A. (2016). Deep Learning. MIT Press.
Chuqur o‘rganishning nazariy asoslari, neyron tarmoqlar va ularning amaliy tatbiqlari.
Bishop, C. M. (2006). Pattern Recognition and Machine Learning. Springer.
Mashina o‘rganishi va naqshlarni aniqlashning matematik asoslari va algoritmlari.
Anderson, R. (2020). Security Engineering: A Guide to Building Dependable Distributed Systems (3rd ed.). Wiley.
Xavfsiz tizimlar loyihalash, kriptografik protokollar va ularning zaifliklari tahlili.
Diffie, W., & Hellman, M. E. (1976). New Directions in Cryptography. IEEE Transactions on Information Theory, 22(6), 644–654.
Asimmetrik kriptografiyaning ilmiy asoslari va kalit almashish protokollari.
Rivest, R. L., Shamir, A., & Adleman, L. (1978). A Method for Obtaining Digital Signatures and Public-Key Cryptosystems. Communications of the ACM, 21(2), 120–126.
RSA algoritmi va raqamli imzolarning nazariy asoslari.
Schneier, B. (2015). Applied Cryptography: Protocols, Algorithms, and Source Code in C (2nd ed.). Wiley.
Kriptografik algoritmlar, protokollar va ularning dasturiy amalga oshirilishi.
Kaufman, C., Perlman, R., & Speciner, M. (2002). Network Security: Private Communication in a Public World (2nd ed.). Prentice Hall.
Tarmoq xavfsizligi, TLS/SSL, IPsec va boshqa kriptografik protokollar.
McGrew, D., & Viega, J. (2004). The Galois/Counter Mode of Operation (GCM). NIST Modes of Operation.
AES-GCM rejimi va AEAD (Authenticated Encryption with Associated Data) texnologiyasi.
IEEE Xplore Digital Library. (2020–2023). Kriptografiya va axborot xavfsizligi bo‘yicha ilmiy maqolalar.
Zamonaviy tadqiqotlar, yangi hujum usullari va himoya mexanizmlari.
ACM Digital Library. (2018–2023). Computer and Communications Security konferensiya materiallari.
Sun’iy intellekt va mashina o‘rganishi asosida kriptografik tizimlarni tahlil qilish usullari.
SpringerLink. (2019–2023). Journal of Cryptology, Computers & Security.
Kriptografik protokollar, zaifliklar tahlili va xavfsizlik mezonlari.
National Institute of Standards and Technology (NIST). (2020). *FIPS 140-3: Security Requirements for Cryptographic Modules*.
Kriptografik modullar uchun xavfsizlik standartlari va talablar.