“ZAMONAVIY INSON VA STRESS: KO‘RINMAS KURASH”
Keywords:
Kalit so‘zlar: stress, psixologik holat, ruhiy salomatlik, surunkali stress, xavotir, depressiya, stress omillari, stressni boshqarish, inson salomatligi, psixofiziologiya.Abstract
Annotatsiya: Mazkur maqolada stress tushunchasi, uning inson organizmi va ruhiy holatiga ta’siri, stressning kelib chiqish sabablari hamda uning ijobiy va salbiy jihatlari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Zamonaviy hayot sur’atining tezlashishi, axborot oqimining ortishi, ijtimoiy-iqtisodiy muammolar, ta’lim va mehnat jarayonidagi bosimlar insonlarda turli darajadagi stress holatlarining yuzaga kelishiga sabab bo‘lmoqda. Stress qisqa muddat davomida insonning faoliyatini kuchaytirishi, diqqat va e’tiborini muayyan vazifaga qaratishi mumkin. Biroq stressning uzoq vaqt davom etishi insonning jismoniy va ruhiy salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.Maqolada stressning yurak-qon tomir, asab, immun, ovqat hazm qilish va gormonal tizimlarga ta’siri ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, surunkali stressning xavotir, tushkunlik, uyqu buzilishi, ish va o‘qish samaradorligining pasayishi hamda shaxslararo munosabatlarning yomonlashishiga olib kelishi mumkinligi tahlil qilinadi. Stressni boshqarishda jismoniy faollik, sog‘lom uyqu, ratsional ovqatlanish, vaqtni to‘g‘ri rejalashtirish, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash va psixologik yordamning ahamiyati yoritiladi.
References
Selye H. The Stress of Life. New York: McGraw-Hill, 1956.
Selye H. Stress Without Distress. Philadelphia: J.B. Lippincott Company, 1974.
Lazarus R. S., Folkman S. Stress, Appraisal, and Coping. New York: Springer Publishing Company, 1984.
McEwen B. S. Protective and damaging effects of stress mediators. New England Journal of Medicine, 1998, Vol. 338.
Sapolsky R. M. Why Zebras Don't Get Ulcers. New York: W. W. Norton & Company.
American Psychological Association. Stress effects on the body.
World Health Organization. Mental health and well-being.
National Institute of Mental Health. Coping With Stress.
Cohen S., Janicki-Deverts D., Miller G. E. Psychological stress and disease. JAMA, 2007.
McEwen B. S., McEwen C. A. Stress and individual differences. Annual Review of Clinical Psychology.