OLIY NERV FAOLIYATI TIPLARI, NEVROFIZIOLOGIK MEXANIZMLARI VA KLINIK AHAMIYATI
Keywords:
Kalit so‘zlar: Oliy nerv faoliyati, neyromediatorlar, neyroplastiklik, psixosomatika, stress, temperament.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada oliy nerv faoliyati tiplarining klassik Pavlov nazariyasi hamda zamonaviy neyrofiziologik, genetik va neyrokimyoviy mexanizmlari o‘zaro integratsiyalangan holda tahlil qilingan. Tadqiqotda qo‘zg‘alish va tormozlanish jarayonlarining sinaptik asosi, neyromediatorlar balansi hamda COMT genti polimorfizmining inson temperamentiga ta’siri yoritiladi. Shuningdek, turli asab tizimi tiplarining stressga chidamliligi va psixosomatik kasalliklarga moyilligining klinik-patofiziologik qonuniyatlari asoslab berilgan. Olingan xulosalar amaliy tibbiyot va ekstremal sharoitlar uchun mutaxassislarni professional tanlash tizimida muhim ahamiyatga ega.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
Pavlov, I. P. (2010). Lectures on the Work of the Cerebral Hemispheres (Klassik fundamental asar qayta nashri). Moscow: Nauka. Kandel, E. R., Schwartz, J. H., & Jessell, T. M. (2021). Principles of Neural Science (6th ed.). New York: McGraw-Hill Medical. (Miya faoliyati va neyromediatorlar uchun dunyodagi №1 darslik).
Strelau, J. (2016). The Strelau Temperament Inventory (STI): Theoretical and empirical premises. European Journal of Personality, 30(4), 321-334. (Nerv tizimi xususiyatlarini aniqlash bo'yicha eng ishonchli metodologik manba).
Roth, G., & Dicke, U. (2018). Evolution of the brain and intelligence. Trends in Cognitive Sciences, 22(5), 385-399. (Miya po'stlog'i evolutsiyasi va signal tizimlari tahlili).
Almatov, K. T., & Allamuratov, Sh. I. (2019). Odam va hayvonlar fiziologiyasi. Toshkent: "O‘zbekiston" nashriyoti. (Mahalliy darslik va fundamental asoslar uchun). Sapolsky, R. M. (2020). Behave: The Biology of Humans at Our Best and Worst. London: Penguin Books. (Stress, kortizol va HPA o'qining ONF tiplariga ta'siri haqida zamonaviy adabiyot).
